مصطفى النوراني الاردبيلي
451
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
ساييده در بينى زن حامله بريزند حمل او ساقط گردد و به دستور شرب آن مسقط جنين و همچنين پاك كننده كليه و مثانه است و چون با آبگينه ( شيشه ) بسوزانند و با عسل بخورند سنگ را بشكند و خوردن آن با آب آس نافع سگ گزيده ( هارى ) است ، مضر جگر گرم و مصلح آن سكنجبين است مضر كليه و مصلح آن كتيرا است . بدل آن در برص كندش است ، خوراك آن از يك درم تا يك مثقال است و تا سه درم ( 5 / 7 گرم ) مىباشد . « 1 » و آن گياهى است يك ساله يا دوساله كه بيشتر در ماسهزارها و دشتهاى سواحل درياها ، اراضى داراى شوره و نواحى نسبتا گرم مىرويد . گلهاى آن مجموعا سنبلههاى باريك و درازى بهوجود مىآورد . ميوه آن كوچك ، محتوى 3 تا 5 دانه قهوهاى با ظاهر مسطح است . قسمت مورد استفاده اين گياه ، برگ ، ريشه و دانه آن است . دانه اين گياه داراى موسيلاژ فراوان است . برگ و ريشه آن داراى اثر درمانى شبيه گونههاى آن يعنى بارهنگ مىباشد . كليه قسمتهاى اين گياه اثر مدرّ دارد . از دانهاش نوعى كولير ، جهت رفع ورم چشم تهيه مىگردد . محل رويش آن ، نواحى جنوبى ايران ، بوشهر ، آبادان ، زابل ، مسجد سليمان و نواحى مختلف بلوچستان و بيشتر نقاط ايران مىباشد . « 2 » قاشقك گياهى است كه نام آن در مدارك مختلف قاشقك و به عربى قُصيده آمده است . مشخصات : برخى از گونهها علفى پايا و برخى يك ساله هستند . گلهاى آن به رنگ ارغوانى ، آبى ، صورتى ، قرمز ، زرد و سفيد است . ساقههاى آن سفت ، ايستا و اغلب چهارگوش است . برگها متقابل ، كشيده ، دندانهدار ، نوك تيز و بدون دمبرگ به ساقه متصل مىباشند .
--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 1 ، ص 105 - 103 ؛ تحفه حكيم ، ص 9 . ( 2 ) - گياهان دارويى ، دكتر زرگرى ، ج 2 ، ص 702 .